Ekonomiczny Nobel 2025 „za wyjaśnienie wzrostu gospodarczego napędzanego innowacjami”

Połowa nagrody przypada: Joelowi Mokyrowi z Northwestern University w Evanston w USA i Eitan Berglas School of Economics przy Uniwersytecie w Tel Awiwie w Izraelu „za zidentyfikowanie warunków niezbędnych do utrzymującego się wzrostu poprzez postęp technologiczny." Druga połowa nagrody została wspólnie przyznana: Philippe'owi Aghionowi z Collège de France i INSEAD w Paryżu oraz The London School of Economics and Political Science w Wielkiej Brytanii, a także Peterowi Howittowi z Brown University w Providence w USA „za teorię trwałego wzrostu poprzez twórczą destrukcję."

W ciągu ostatnich dwóch stuleci, po raz pierwszy w historii, świat doświadczył trwałego wzrostu gospodarczego. Zjawisko to wyciągnęło ogromne rzesze ludzi z i położyło fundament pod nasz dobrobyt. Tegoroczni laureaci nauk ekonomicznych wyjaśniają, w jaki sposób innowacje stanowią siłę napędową dalszego postępu.

rozwija się w zawrotnym tempie i wpływa na każdego z nas: nowe produkty i metody produkcji nieustannie zastępują stare. To właśnie ten niekończący się cykl innowacji stanowi podstawę trwałego wzrostu gospodarczego, prowadzącego do poprawy standardu życia, zdrowia i jakości życia ludzi na całym świecie.

Nie zawsze jednak tak było. Przez większość historii stagnacja była normą. Pomimo sporadycznych odkryć i wynalazków, które czasem poprawiały warunki życia i podnosiły dochody, wzrost gospodarczy zawsze ostatecznie się zatrzymywał.

Joel Mokyr wykorzystał źródła historyczne, aby zrozumieć, dlaczego trwały wzrost stał się nowym standardem. Wykazał, że aby innowacje mogły następować po sobie w samonapędzającym się procesie, nie wystarczy wiedzieć, że coś działa: trzeba również rozumieć, dlaczego to działa. Tego naukowego wyjaśnienia często brakowało przed rewolucją przemysłową, co utrudniało rozwijanie wcześniejszych odkryć i wynalazków. Mokyr podkreślił także znaczenie społecznej otwartości na nowe idee i gotowości do zmian.

Philippe Aghion i Peter Howitt badali mechanizmy stojące za trwałym wzrostem gospodarczym. W artykule z 1992 roku opracowali matematyczny model zjawiska zwanego twórczą destrukcją (creative destruction): gdy na rynek wchodzi nowy, lepszy produkt, firmy sprzedające starsze rozwiązania tracą pozycję. Innowacja jest zatem czymś twórczym, bo wprowadza coś nowego, ale też destrukcyjnym, ponieważ wypiera przestarzałe technologie i przedsiębiorstwa.

W różny sposób laureaci pokazują, że twórcza destrukcja prowadzi do konfliktów, które muszą być rozwiązywane w konstruktywny sposób. W przeciwnym razie innowacje mogą zostać zablokowane przez ugruntowane firmy i grupy interesu, które obawiają się utraty pozycji.

- Prace laureatów pokazują, że wzrost gospodarczy nie jest dany raz na zawsze. Musimy pielęgnować mechanizmy leżące u podstaw twórczej destrukcji, aby nie popaść ponownie w stagnację - stwierdził John Hassler, przewodniczący Komitetu ds. Nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych.

Na podstawie: